AVUKATLARIN SENDİKALAŞMASI ve AVUKATLAR SENDİKASI PRATİĞİ

  Türkiye’nin ilk avukat sendikası olan AVUKATLAR SENDİKASI (AV-SEN kısaltmasıyla), 26 Kasım 2014’te İstanbul merkezli olarak kurulmuştur. Kurucu başkanlığını, bu satırların yazarı yapmaktadır.

 Avukatların Sendikalaşmasının Hukuki Dayanakları

Bildiğiniz gibi Anayasamızın 51. maddesine göre çalışanlar önceden izin almaksızın sendika kurabilirler, sendikalara üye olabilirler. Sendikalaşma, temel hak ve özgürlüklerdendir. Dünyada, Fransa gibi Batı ülkelerinin yanı sıra Mısır gibi Doğu ülkelerinde de bulunan ve son derece etkin olan avukat sendikaları, Türkiye’de yoktu. Bunun en önemli sebeplerinden biri, Türkiye’de meslek sendikacılığının 12 Mart 1971 ertesinde getirilen yasal düzenlemeler ile yasaklanmış olmasıdır. Halen yürürlükte olan sendika mevzuatımıza göre, sendikacılık özel sektör için ya “işçi” ya da “işveren” sıfatlarıyla ve 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun ekindeki tabloda belirtilen iş kollarından[1] biri seçilmek suretiyle, kamu çalışanları için de 4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun ekindeki tabloda belirtilen hizmet kollarından biri seçilmek suretiyle yapılabilmektedir.

Oysa ki uluslararası hukuk ve bilhassa Türkiye’nin de taraf olduğu sözleşmeler, sendikacılığı bu dar kalıplara hapsetmemiştir.  ILO Sözleşmeleri içerisinde yer alan 87 No’lu Sendika Özgürlüğü ve Sendikalaşma Hakkının Korunması Sözleşmesi’ne göre “çalışan” sıfatı taşıyan herkes bu hakka sahiptir. Bu sözleşmenin Türkiye’de uygun bulunmasına dair kanunun gerekçesinden bir bölüm aynen şöyledir: “Sözleşme, çalışanlara hiçbir ayırım gözetmeksizin ve önceden izin almadan istedikleri örgütleri kurmak ve bunlara üye olmak hakkını tanımaktadır.Sözleşmenin 2. maddesinde yer alan ‘sendika hakkının tanınmasında hiçbir ayrım gözetilmeyeceği’ ifadesinden de anlaşılacağı üzere, Sözleşme sendika kurma ve sendikalara üye olmak hakkına ulusal hukuk düzenlemelerinde işçi, memur, hizmetli vb. gibi niteliklerle anılan bağımlı çalışanların bir kısmı ile sınırlandırmamaktadır. Bu hak, tüm çalışanlara ve işverenlere tanınmıştır.” Görüldüğü gibi uygun bulma kanunumuzun gerekçesi, gayet açık ve doğru şekilde kaleme alınmıştır.

Aynı şekilde, İHAM’ın pek çok kararında, sendika özgürlüğü çok geniş şekilde kabul edilmiş, İHAM bu özgürlüğe getirilecek kısıtlamaların ancak “zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşılaması” ilkesine göre yapılabileceğini, eğer bu kısıtlama zorunlu bir ihtiyacı karşılamıyorsa, kısıtlamanın getirilemeyeceğini ifade etmiştir. Zira İHAM, İHAS’ın 11.maddesinin dernek kurma özgürlüğünün bir türü ya da özel bir boyutu olarak, sendika özgürlüğünü içerdiğini kabul etmektedir.[2] Örneğin Tüm Haber Sen ve Çınar – Türkiye (no. 28602/95) kararında Yüksek Mahkeme, “mevzuatın böyle bir imkanı öngörmemesinin” sendikanın feshi kadar radikal bir tedbiri haklı göstermeye yetmediğine karar vermiştir; zira taraf devletler imzaladıkları uluslararası sözleşmelere uygun iç hukuk mevzuatını geliştirmek zorundadırlar.

İHAM, yalnızca ikna edici ve zorlayıcı gerekçelerle dernek/sendika kurma özgürlüğüne yönelik kısıtlamaların haklı çıkarılabileceğini, bu tür durumlarda, “acil bir sosyal ihtiyacın” söz konusu olup olmadığını belirlerken, devletlerin sınırlı bir takdir hakkının bulunduğunu ve bu takdir hakkının da, hem kanunu hem bu kanunu uygulayan mahkemelerin, mahkemeler bağımsız olsalar dahi, kararlarını sıkıca denetleyen İHAM kontrolüne tabi olduğunu ifade etmiştir.[3] İHAM, her zaman, İHAS’nin 11. maddesinin, sendikaların kolektif eylemleri yoluyla sendika üyelerinin mesleki çıkarlarını koruma özgürlüğünü güvence altına aldığını, devletlerin bu kolektif eylemlere hem izin vermesi gerektiğini hem yürütülmesini ve gelişmesini mümkün kılması gerektiğini değerlendirmiştir.[4] İHAM kararlarında, sendikalara katılma haklarının, Sözleşmelerin ve Tavsiyelerin Uygulanmasına İlişkin Uzmanlar Komitesi’nin 87 no’lu Sözleşme çerçevesinde Türk Hükümeti’ne ilettiği gözlemlerinde, bu belgenin öngördüğü şekilde örgütlenme hakkına yönelik tek kabul edilebilir istisnanın, silahlı kuvvetler ve polis teşkilatına ilişkin olduğunu ifade etmiştir.[5] Kaldı ki polislere ilişkin dahi bu konu halen tartışılmaktadır. Hülasa, İHAM içtihatlarında, sendika kurma özgürlüğünün istisnalarının çok sınırlı olabileceği, kanunla bu istisnaların getirilebileceği ve istisnaların getirilmesinin “demokratik bir toplumda gerekli, zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşılaması” gerektiği, mevzuatın belirli bir toplumsal kesimin sendika kurma hakkını düzenlememiş olması gerekçesiyle kurulan bir sendikanın feshedilemeyeceği, bu konuda sözleşmeci devletlerin iç hukuklarında düzenleme yaparak uluslararası mevzuatla uyumlu hale getirmelerinin gerektiği, sendikal örgütlenmenin gelişmesi için devletlerin çalışmaları gerektiği ifade edilmiştir.

Yukarıdaki anlatımlarımız ışığında ortaya çıkan şudur ki, Türkiye’de meslek sendikacılığının yasaklanması (kamuda bu yasak açıkça halen varken, özel sektör açısından yasak kalkmış olmasına rağmen halen iç mevzuat sadece “işçi-işveren” üzerine kurulu olup, fiilen yasak sürmektedir), iş kolu esasına göre sendika kurma kısıtlılığının getirilmesi, uluslararası hukuka aykırıdır. Nitekim, Yargı-Sen’in başvurusu üzerine Mart 2012’de ILO, meslek sendikacılığının mümkün olması gerektiğini, örgütün şikayetinin haklı olduğunu ifade etmiş ve konuyla ilgili Hükümet’in iç mevzuatını ILO sözleşmeleriyle uyumlu hale getirmesi gerektiğini belirtmiştir.[6] Tüm çalışanlar, “çalışan” sıfatıyla sendika kurabilir/sendikalara üye olabilir. İç hukukta yer alan sınırlamalar, Anayasa Madde 90/5 uyarınca, uluslar arası mevzuat karşısında geçerli olamayacaktır. Zira, “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.

 Konuyla ilgili, “Yargı-Sen”e açılan kapatma davasında, yargıç ve savcıların uluslararası hukuka ve sözleşmelere göre sendika kurabilecekleri fakat “meslek sendikası kurulamayacağı, hizmet kolu esasına göre sendika kurulabileceği” gerekçesiyle kurmuş oldukları bu sendika kapatılmıştır.(Ardından hizmet kolu esasına göre “Yargıçlar Sendikası” adında yeniden sendika kurulmuştur. Yargıçların bir hizmet kolu seçme zorunluluğu nedeniyle kendilerine en yakın olabilecek hizmet kolu olarak “büro, bankacılık, sigortacılık” hizmet kolunu seçmek zorunda kalmaları, ülkemizdeki meslek sendikası yasakcılığının traji-komik bir sonucudur.) Yargı-Sen davası, halen İHAM önündedir. Buradan, sendikal özgürlükler yönünde bir karar çıkacağına kesin gözüyle bakılmaktadır. Çıkacak karar, Avukatlar Sendikası için de önem arz edecektir.

Avukatlar Sendikası her ne kadar 6356 Sayılı Yasa’nın ekindeki tabloda yer alan “ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar” iş kolunda kurulmuşsa da, bünyesinde hem bağıtlı çalışan hem de serbest çalışan meslektaşları kapsamakla, amaçsal olarak bir meslek sendikasıdır.

Bu yönüyle Avukatlar Sendikasının kurulduğu ilk zamanlarda, bize karşı da tıpkı Yargı-Sen örneğindeki gibi Çalışma Bakanlığı nezdinde bir karşı çıkış olmuş, Bakanlık tarafından “avukat sendikası kurulabileceği fakat sadece SGK’lı olarak çalışan avukatların üye olabileceği” yönünde bir eğilim açıklanmış, fakat Bakanlık tarafından Avukatlar Sendikasına karşı süresinde herhangi bir dava açılmamıştır. Mayıs 2015’te ilk genel kurulunu yaparak organlarını oluşturan Sendikamıza, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2015 yılının Kasım ayı itibariyle nihayet dosya açmış ve kod vermiştir; böylece Avukatlar Sendikasını resmen tanımıştır. Böylece Av-Sen, varlığını idareye de kabullendirerek, hem mesleki açıdan büyük bir girişim gerçekleştirmiş hem de Türkiye’deki sendika özgürlüğü yönünden çok önemli adımlara vesile olmuştur.

Avukatların Sendikalaşmasının “İşçi Avukat” kavramını Meşrulaştırması Endişesi Üzerine

“İşçi avukatlık” kavramı, dillendirildiği ilk günden beri, hukuk dünyasından tepki toplamış, “Avukatın işçisi mi olur?”, “Mesleğin onurunu zedeliyorsunuz”, “Meslektaşlar arasında işçi-işveren ayrımı olmaz, usta-çırak ilişkisi vardır” eleştirileriyle karşılaşmıştır. Bununla beraber işin gerçeği, adına ne derseniz deyin (Avukatlar Sendikası olarak biz tüzüğümüzde “bağıtlı çalışan meslektaş” dedik), bir iş sözleşmesi ile başka bir avukata veya kuruma sigortalı olarak bağlı çalışan meslektaşlar vardır ve bunların sorunları da varlıkları kadar gerçektir.

Esasen, Avukatlar Sendikası, sendikamızın tüzüğünü kabul eden tüm meslektaşları (bağlı ya da serbest çalışan ayrımına tabi tutmadan) kapsaması nedeniyle, başlıktaki eleştirinin muhatabı değildir. Zira, Avukatlar Sendikası, tüm meslektaşların eşit olduğunu ve meslek onurlarının korunması gerektiğini ifade etmektedir.[7] Sendika, tüm avukatların avukatlık mesleğine özgü bağımsızlık gibi özelliklere sahip olması gerektiğini, bunu kısıtlayan durumların ortadan kaldırılmasını savunmaktadır. Örneğin Sendika bu meyanda, radikal bir örnek olarak, kamu avukatlığının (hukuk müşavirliği haricinde) kaldırılmasını, kamuda çalışan meslektaşların serbest çalışmasını ve memur gibi değil avukat olarak çalışmalarını, kamudaki avukatlık işlerinin serbest çalışan avukatlar arasında dağıtılmasını (bunun barolar tarafından tıpkı adli yardımda olduğu gibi yapılmasını) öngörmektedir.

Yine bu bağlamda Sendika, bağıtlı çalışan avukatların bağımsızlıklarını sağlayabilmeleri için onlara uygun yardımın yapılmasını (Adalet Bakanlığı ve TBB tarafından), ilk beş yıl vergi, baro aidatı konularında yardımcı olunmasını, bağıtlı çalışmanın ilk beş yıldan sonra istisna olarak kalmasını savunacak ve bunun için mücadele edecektir. Dolayısıyla Sendika, artan avukat sayısına kısıtlama getirecek ve bölünen pastayı büyütmek için avukatlara artı iş sahası açacak çözümler bulunması, bağıtlı çalışmanın olabildiğince en aza indirilmesi, indirilemeyen kısmı için de meslek onuruna yaraşır çalışma ortamı ve özlük haklarının sağlanması için mücadele etmektedir, edecektir.

Avukatların Sendikal Örgütlenmesinin Klasik Sendika Mantığına Uygunluğunun Tartışılması ve Sendikal Örgütlenmenin Gerekliliği

Türkiye’de şu an itibariyle yüzlerce hukuk fakültesi, yaklaşık (her gün artan bir sayıyla) 110.000 avukat ve onbinlerce hukuk fakültesi öğrencisi vardır. Özellikle açılan vakıf üniversiteleri ile, hukuk fakültesi okumanın kolaylaşması söz konusu olup, bir avukat enflasyonu oluşmuştur.

Avukatlık, bir kamu görevi olmasının yanı sıra aynı zamanda bir serbest meslek oluşuyla, mesleğinin doğasından gelen ve özünü oluşturan “bağımsızlık” unsuru, oluşan avukat enflasyonu yüzünden geri planda kalmaktadır. Yani meslektaşların pek çoğu, ofis açıp serbest avukat olarak mesleğini ifa edememekte, bir şirketin veya başka bir meslektaşının yanında sigortalı olarak çalışmak zorunda kalmaktadır. Şu anda Türkiye’deki avukatların 1/3’i bu şekilde bağıtlı çalışan avukattır. Verdiğimiz rakamlar düşünüldüğünde, çok yakında avukatların çoğunun bağıtlı çalışan (İş Kanunu manasında işçi statüsünde) olacağı aşikardır. Bu da, mesleği ve meslektaşları ciddi anlamda tehdit etmektedir. Bırakınız bir avukatın yanında çalışmayı, yakında meslektaşlar hukukçu dahi olmayan şirketleşmiş yapılarda çalışmak zorunda kalacaklardır. Öte yandan bu çalışma, mesleğin onuruna uygun şekilde de gerçekleşmemektedir. Enflasyonun olduğu yerde ücretler düşer. Avukat enflasyonunun olduğu bu ortamda avukatlık ücretleri komik rakamlardadır. Avukatlar kimi ofislerde gece saatlerine kadar çalıştırılıp, kendilerine sözleşme çevirileri yaptırılıp mesleki gelişimleri de sağlanmadan, fazla mesai ücreti dahi alamamaktadır.

Öbür yandan bu şartları kabul etmeyip kendi bürosunu açan meslektaşlarımız ise, iş bulma zorluğu yaşamaktadırlar. Ofisini yeni açmış bir meslektaşla, çok ünlü hukuk bürolarının gelirleri arasında uçurum olmakla birlikte, sorumlulukları ve aidat ödentisi, pul ödentisi gibi giderleri aynıdır. Bir hukuk fakültesi mezunu stajdan itibaren meslekle ilgili hayalkırıklıklarına başlamaktadır ve anlattığımız bu sorunlar gün geçtikçe artmaktadır.

Tüm bu çizdiğimiz tabloda barolar (ekseriyetle) ve Türkiye Barolar Birliği, özellikle genç avukatların ve bağıtlı çalışan avukatların sorunları açısından yetersiz kalmaktadır. Baro yönetimleri genellikle işveren avukatların oluşturduğu yapılardır ve meslekte daha yeni olanların sorunlarıyla yeterince ilgilenilmemektedir veya bu konularda eksik kalınmaktadır. Örneğin, “İşçi Avukatlar” adlı platformun yıllardır verdiği çabayla Türkiye Barolar Birliği tarafından, bağıtlı çalışan meslektaşların işverenleriyle yapacakları bir “tip sözleşme” kabul edilmişse de, Danıştay tarafından bu yönergenin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.[8] Yürütmeyi durdurma kararında, böyle düzenlemelerin yönerge ile değil yönetmelikle yapılması gerekliliği ifade edilmiştir. Yürütmeyi durdurma kararının üzerinden altı aydan fazla zaman geçtikten sonra, Sendikamızın düzenlediği imza kampanyasının hemen ertesinde TBB yönetmeliğin çıkarılması kararını almış ve fakat önceki yönergede getirilen pozitif maddeleri tırpanlamıştır.[9] Ardından bu Yönetmelik (Bir Avukat Yanında, Avukatlık Ortaklığında Veya Avukatlık Bürosunda Ücret Karşılığı Birlikte Çalışan Avukatların Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmelik), Adalet Bakanlığı tarafından veto edilmiş, yargıya taşınmış ve ne yazık ki Danıştay tarafından bu Yönetmeliğin yürütülmesinin durdurulması kararı verilmiştir (Danıştay 8. Dairesi’nin 22.09.2016 tarih ve 2015/15155 E. sayılı kararı). Henüz iptal kararı gelmemiş olmakla birlikte, TBB’nin bu davada söz konusu Yönetmeliğin iptal edilmemesi ile ilgili, ne bir kamuoyu açıklaması ne de başkaca bir çabası olmuştur…

Öte yandan, bağıtlı çalışan meslektaşlarımızla, yine avukat olan işverenleri arasındaki veyahut çalıştıkları kurumlar arasındaki hukuk davalarında (işçilik alacağı davalarında), mahkemelerin müzekkere yazarak İstanbul Barosuna emsal ücret sorduğu durumlarda, baro tarafından “serbest piyasadır, karışamayız, herhangi bir şey söyleyemeyiz” şeklinde cevap verildiği görülmüştür. Bu husustaki yönetmeliğin durdurulması ile birlikte, bir avukatın alacağı minimum (asgari) ücret dahi belirsizdir. Diğer mesleklerdeki çalışanlar, meslek grubunun dahil olduğu sendikaların/meslek örgütlerinin verdikleri emsal ücret cevapları sayesinde ücretlerini ispatlama imkanına sahipken, ne yazık ki baronlaşan baro anlayışı yüzünden, emekçi avukatların böyle bir imkanı bulunmuyordu.  Bu boşluğu, Avukatlar Sendikası doldurmuştur. Artık, iş mahkemeleri, avukatlar arasındaki  (veya bir avukatla çalıştığı kurum arasındaki) alacak davalarında işçinin  ücreti hakkındaki ihtilafta, emsal ücret araştırması için Avukatlar Sendikasına sormakta ve diğer çalışanların kendi alanlarındaki sendikaların verdiği emsal ücret araştırması cevabı gibi biz de, avukatlık mesleğinin piyasasındaki ortalamalara göre (çalışanın kıdemi, okulu, yabancı dili, master seviyesi ve benzeri kriterleri baz alınarak) mahkemelere cevap vermekteyiz; böylece emekçi meslektaşlarımızın emeklerini almalarına vesile olduğumuz için de oldukça mutluyuz. İşte Avukatlar Sendikası, her şeyden önce böyle bir boşluğu doldurmuştur.

Baroların yapabileceği işler ve gösterebileceği duruşlardan çok basit başka bir örnek daha vermemiz gerekirse, CMK ücretleri hususundaki inanılmaz adaletsizliğe ve adeta devlet soygununa değinmek gerekir: CMK ücretleri, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin dahi altındadır ve yaklaşık bu tarifenin üçte biri tutarındadır; buna karşın bir de üstüne üstlük bu ücretlerden stopaj vergisi de dahil olmak üzere her türlü vergi alınmakta, yapılan zorunlu yol giderinden dahi vergi kesilmektedir. Konuyla ilgili Adalet Bakanlığı’nın cevabi yazısıyla[10], yol giderlerinden vergi alınmayacağı belirtilmişse de, Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yol gideri makbuzda belirtilmediği sürece ödenmemekte, böylece makbuzda yol gideri belirtilerek bundan vergi kesintisi yapılmaktadır. Bununla ilgili baroların CMK müdafisi görevlendirmemesi şeklinde yapacağı basit bir yaptırımla, bu haksız uygulamaya son verilebilir. Bu ve benzeri örnekleri genişletmemiz mümkündür.

Avukatlar Sendikası olarak kurulduğumuz günden bu yana, biri İstanbul Barosuna biri Türkiye Barolar Birliğine, ikisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, biri Adalet Bakanlığına (adliye kapısında arama yapılması uygulamasıyla ilgili açtığımız dava) olmak üzere davalar açmış bulunmaktayız; bunun dışında, toplumsal bir takım davalarda da (Ayşegül Terzi Davası gibi, Akit yazarının Atatürk’e hakaret davası gibi davalarda) müdahilliğimiz bulunmaktadır.

İstanbul Barosuna açtığımız dava, avukatın avukatı şikayetinden para alınmaya başlanması uygulamasının iptali istemidir. Vatandaşın avukatı şikayetinden para alınmasını anlayabiliriz; fakat avukatın meslektaşını şikayetinde para alınması, kabul edilemez. Avukat, o baronun genel kurulunun bir üyesidir ve disiplin kurulunun çalışması için ekstra para ödemez; baro aidatını ödeyerek baroya borcunu ödemiştir. Buna rağmen, diğer pek çok baroda bulunmayan şekilde İstanbul Barosu, avukatın avukatı şikayetinden de para almaya başlamış ve baro olarak avukatları re’sen denetleme görevi varken, herhangi bir ihlali öğrendiğinde re’sen işlem yapmak ve avukatlığa zarar verecek eylemleri önlemek yükümlülüğü varken, böyle bir ihbardan dahi ücret almaya başlamıştır. Buna ilişkin iptal davamız sürmektedir.

Türkiye Barolar Birliğine açtığımız dava ise, avukat kimlik kartlarının beş yıl süreli hale getirilerek, bu beş yılın sonunda fahiş bir ücretle (barodan baroya değişen 30-70 TL arası bir ücretle) yenilenmesi, bunun yapılmaması halinde çiplerinin kullanıma kapatılarak çalışamaz hale getirilmesi şeklindeki uygulamanın iptali için açtığımız davadır. Bizim başvurumuz üzerine TBB, “Avukatlar Sendikasının önerisi” olarak konuyu yönetim kurulunda görüşmüş ve kimlik kartlarındaki bu yenileme sürecini değiştirmiştir; fakat halen elimizde bulunan kimlik kartlarının değiştirilmesi için yine o ücretlerin ödenmesi öngörülmektedir. Buna ilişkin iptal davamız da devam etmektedir.

Görüldüğü gibi, Avukatlar Sendikası, baroların ve Türkiye Barolar Birliğinin tekel konumunda olmasından kaynaklanabilecek mahzurları önlemede örgütlü ve demokratik bir güçtür. Aynı zamanda, idarenin hukuka aykırı eylemleri karşısında da bir örgütlü güç ve mücadele merkezidir. Yargı bağımsızlığı, hukuk devleti ve avukatlık hukuku konularında baroların ve TBB’nin eksiklerinin farkındayız; bunları gereğinde tamamlamak gereğinde de meslek örgütlerimizi harekete geçirmek, amaçlarımız arasındadır.

Barolar, zorunlu meslek örgütlerimiz olup, sendika, dernek gibi örgütlenmeler meslek örgütümüzün yerine geçecek örgütlenmeler değildir. Başta, önümüzdeki günlerde gündeme gelecek olan baroların bölünmesi tasarısına karşı çıkmak olmak üzere, meslek örgütümüzün gücü için çalışmayı sürdürmekle beraber, eksik yapılan hususlarda da kamuoyu oluşturan bir eleştiri makamı olma gerekliliği vardır. Sendikal örgütlenme, gönüllü bir birliktelik ile bürokrasiden uzakta, çok daha dinamik bir yapılanma olabilecektir. Çeşitli hukuk dernekleri baroların gücünü bölmediği gibi Avukatlar Sendikasının da öyle bir gayesi ya da gücü bulunmamaktadır.  Bununla birlikte genel olarak sendikaların, barolardan tamamen farklı yetkileri mevcuttur. Avukatlar Sendikası, baroların alternatifi olmayıp, zorunlu üyelik sistemi bulunan baroların işlevlerini yerine getirirken aksayan yanları, eksiklikleri tespit ederek barolara bu konularda uyarılarda ve tavsiyelerde bulunan, hukukun üstünlüğünün ve meslektaşların haklarının korunması konusunda barolara yardımcı olan, kamuoyu oluşturma işlevi üstlenen (umudumuz odur ki Türkiye çapında) örgütlenmiş bir güç olarak çalışmalarını sürdürecektir.

Avukatlar Sendikasına getirilen başlıca eleştirilerden biri, hem bağıtlı çalışan hem de serbest çalışan meslektaşların nasıl bir arada mücadele vereceği ve serbest çalışan avukatların sendika mantığına göre karşısında bir işveren olmadığına göre kimi muhatap alacaklarıdır.[11]

Avukatlar Sendikası, İş Kanunu’na göre “işçi” olarak çalışan (bizim tüzükte “bağıtlı çalışan” olarak ifade ettiğimiz) meslektaşlarımızın haklarını savunurken, karşısında muhatap olarak işveren avukat ya da işveren kurum (şirket gibi) olacaktır. İleride sendika üye sayısı artarsa, işverenlerle toplu sözleşme yapma ihtimalimiz olabilecektir. Bu olsun veya olmasın, işverenin bağıtlı çalışan meslektaşlara karşı tutum ve davranışları yakından izlenecek, meslek etik kurallarına aykırı davranan işveren meslektaşların yasal takibi de yapılacaktır.

Serbest çalışan avukatların muhatabı da, başta Adalet Bakanlığı ve Türkiye Barolar Birliği olacaktır. Zira, Bakanlık ve TBB asgari ücret tarifesini belirleyerek karşı vekalet ücretlerini tayin etmektedir. (Nitekim örneğin 2015 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde ücretlere zam öngörülmemiş olması tepkiyle karşılanmış ve Ankara Barosu tarafından idari yargıda buna karşı dava açılmıştır.) Ayrıca Adalet Bakanlığı, CMK ve adli yardım ücretlerini belirlemektedir (Bu ücretler konusunda büyük sıkıntılar vardır.) Bu hususta Bakanlıkla toplu sözleşme/görüşme yapılması uzak ihtimaller değildir. Sendikalaşmanın en önemli araçlarından biri olan toplu sözleşme/görüşme hakkı hukuki geçerliliğimiz konusunda kafalarda oluşan ezber duvarları yıkıldığında, kullanılabilecektir.

Avukatların meslek onuruna uygun ücretlendirme için toplu sözleşme/görüşme dışında, ister bağıtlı çalışsın ister serbest çalışsın meslektaşların onlarca sorunu vardır. Hem bağıtlı çalışan hem de serbest çalışan meslektaşlar için yine Adalet Bakanlığı’nın, Avukatlık Kanunu’nun, Türkiye Barolar Birliği’nin getirdiği kuralların bağlayıcılığı mevcut olup, bu kanun ve kurallardan meslek etiği, onuru, evrensel değerleri ile çelişik olanlar konusunda da mücadele tüm avukatlar için ortak paydadır.

Adliyelerde yer yer avukata yapılan saygısız muamele, avukatın emeğine ve mesaisine tecavüz niteliğindeki uzun duruşma bekleme saatleri, duruşmalarda savunma hakkının kullandırılmaması ve kanun hükümlerine aykırı davranılması-buna karşılık duruşma zabıtlarına gerçeğe uygun kayıt yapılmadığı için çekilen ispat zorlukları akla ilk gelen sorunlardır. Bununla ilgili tüm duruşmaların SEGBİS sistemiyle kameraya alınması[12], avukatın saygınlığı konusunda bilinçsiz davranan personelin sıkı yasal takibi, duruşma saatleri konusunda HSK’nın “makul aralıklarla duruşma saati verilmesi” kararlarına rağmen bunu gözetmeyen yargıçların ve ayrıca meslek onuruna aykırı davranan yargıç-savcıların sıkı yasal takibi bu sorunlara karşı geliştirilebilecek ilk çözümlerdir; ve Sendika bunları yapmaktadır, yamaya devam edecektir. Sendika adına davalar açılmakta, üye meslektaşlarımızla ilgili yapılan yasal takibatlarda müdahil olmak için başvurulmaktadır. Avukatlık Kanunu’nda getirilmesi düşünülen avukatı kısıtlayıcı hükümler, bazı davalarda nispi vekalet ücretlerinin maktu vekalet ücretlerine dönüştürülerek avukatın mali gücünün sarsılması, meslektaşlara yapılan uygunsuz muameleler ve savunmanın dokunulmazlığına karşı saldırılar konusunda Avukatlar Sendikası, dinamik gücüyle mücadele edecektir.

Avukatlar Sendikası kuruluşunu Yargıçlar Sendikasına karşı açılan kapatma davasının duruşması olan 9 Aralık 2014 günü ilan etmiş ve demiştir ki: “Yargıçlar Sendikası da Avukatlar Sendikası da kapatılamaz. Örgütlü toplum engellenemez”. Nitekim Alpaslan Işıklı Hoca’nın dediği gibi gerçek örgütlenme sendikacılıktır.[13] Tüm Türkiye’den meslektaşlarımı, dinamik bir mücadele için, mesleğimize sahip çıkmak ve gücümüzü göstermek için sendikamıza davet ediyorum. Kitleselleştiğimiz kadar güçlü olabilir ve başarabiliriz.[14]

                                                                                                    AVUKATLAR SENDİKASI

                                                                                                                                                                      Kurucu Başkanı                                                                                                                                                                          Av. SEDEF ÜNAL

[1]    Burada dikkati çeken, 1961 Anayasası döneminde Çalışma Bakanlığınca çıkarılan 11.08.1964 günlü Resmi Gazete’de yayımlanan Sendikaların İş Kolları Yönetmeliği’nin iş kolları cetvelinde, 33. sırada avukatların da yer almasıdır. (Bkz. Av. M. Hilmi Özarpat, Avukatların Sendika Kurma Hakları, Ankara Barosu Dergisi, http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/tekmakale/1965-4/02.pdf ) 19.12.2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan  şu anki İş Kolları Yönetmeliği’nde bu, 69.10. sırada “Hukuk faaliyetleri” olarak geçmektedir.

[2]              bkz. İHAM Belçika Ulusal Polis Sendikası – Belçika, 27 Ekim 1975 ve Swedish Engine Drivers’ Union

[3]           bkz.  İHAM Sidiropoulos ve Diğerleri – Yunanistan, 10 Temmuz 1998

[4]              bkz., yukarıda anılan, İHAM Belçika Ulusal Polis Sendikası kararı; İHAM İsveç Lokomotif Sürücüleri Sendikası; Schmidt ve Dahlström – İsveç, 6 Şubat 1976

[5]              bkz. İHAM Demir ve Baykara-Türkiye Davası, 34503/97, 12 Kasım 2008

[6]              Komite kararından ilgili iki bölüm şöyledir:“…4688 sayılı yasanın meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamayacağını belirten 4. maddesi ile bağlantılı olarak; Hükümetin Uzmanlar Komitesi’ne sunduğu yazıdan elde edilen bilgilerde, İş Kanunlarındaki reform çerçevesinde özel sektörde çalışan işçiler açısından da meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamayacağını düzenleyen hükmün değiştirilmekte olduğu bilgisi verilmiştir. Komite bu yasağın kamu sektörü için de kaldırılmasını beklemektedir….Komite, ILO denetim organları tarafından devamlı olarak talep edildiği üzere ve sosyal taraflar ile istişare edilerek, 4688 sayılı yasanın yakın gelecekte 87 sayılı sözleşme ile uyumlu hale gelecek şekilde değiştirileceğini beklemektedir ve Hükümetten bu konudaki çabalarını arttırmasını talep etmektedir. Komite hükümeti devam eden ILO teknik yardımlarından bu konuda faydalanmaya davet etmektedir...”

[7] Bununla beraber ilk genel kurulda bir tüzük değişikliğine giderek, sendikaya üye olabilecek meslektaşların yanında sigortalı avukat çalıştırmayan meslektaşlarla sınırlandırılması çoğunlukla düşünülmektedir. Yani Sendika üyeliğine “bağıtlı çalışan avukatlar ve yanında sigortalı avukat çalıştırmayan (bir avukatın işvereni olmayan) serbest avukatlar” kabul edilebilecektir. Bu, pratikte gerçekleşme ihtimali düşük olsa da, teorik olarak işveren avukatların sendikada hakim olmaları ihtimalinde, özellikle genç ve çalışan avukatların hakları için yola çıkmış Sendika’nın işlevselliğini yitirmesi endişesi duyan meslektaşların eleştirileri üzerine getirilecek bir önlem olabilecektir. Fakat bunun yapılması için, önce bu endişeyi doğurabilecek avukat potansiyeline ulaşılması gerektiği tarafımızdan düşünülmektedir. Mevcut hal ile, önemli olanın tüm meslektaşların desteğiyle avukatın konumunu güçlendirecek güç birliklerinin gerçekleştirilmesidir kanaatindeyiz.

[8]    Bkz. Danıştay 8. Dairesi’nin 2013/10851 E. sayılı dosyası

[9]   Tip Sözleşme Yönetmeliği olarak adlandırdığımız yönetmeliğin Bir Avukat Yanında, Avukatlık Ortaklığında Veya Avukatlık Bürosunda Ücret Karşılığı Birlikte Çalışan Avukatların Çalışma Esaslarına İlişkin Yönetmelik’in değerlendirmesi için bakınız:  http://www.avukatlarsendikasi.org/tbbnin-cikarma-karari-aldigi-tip-sozlesme-yonetmeligine-iliskin-aciklama/

[10]  Bkz. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün 14.09.2011 tarihli cevabi yazısı: http://www.barobirlik.org.tr/dosyalar/duyurular/2011-69-ek2.pdf

[11]      Tersine olarak, avukatla müvekkili arasındaki avukatlık sözleşmesinin, vekalet sözleşmesi ile hizmet sözleşmesi karışımı bir yapısı olduğunu savunan doktrine gönderme yaparak, avukatların bu açıdan da sendika mevzuatına göre “işçi” sayılabileceklerini savunan görüşler olmuştur (Bkz. Av. M. Hilmi Özarpat, Avukatların Sendika Kurma Hakları, Ankara Barosu Dergisi, http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/tekmakale/1965-4/02.pdf ) Ağır basan ve benim de katıldığım görüşe göre avukatlık sözleşmesi vekalet sözleşmesi sayılmakla bu görüşü benimsememekle birlikte,  bedeni ve fikri olarak bizzat çalışan kişiler olarak avukatların (bağıtlı veya serbest), İş Kanunu anlamında olmasa da geniş anlamda (sendikal manada) “işçi” kavramına dahil edilebileceği söylenebilir. Bununla beraber, günümüzde hukuk bürolarının yaygınlaşması ve işveren avukatların ortaya çıkmasıyla, bağıtlı avukat-işveren avukat ilişkisi ortaya çıkmıştır ve bu yeni düzene göre avukatı korumak için önlemler almak mecburidir.

[12] Ki SEGBİS Yönetmeliği Madde 12’ye göre,”Görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması olanağının varlığı hâlinde, kanunlardaki usul ve esaslar dairesinde, soruşturma veya kovuşturma aşamasında yapılan her türlü işlem SEGBİS ile kayda alınır.” Fakat dünyanın en büyük adliyesi olan İstanbul Anadolu Adalet Sarayı’nda dahi, yasadaki zorunlu haller dışında hakimlerce uygulanmamaktadır.

[13]    Alpaslan Işıklı, Gerçek Örgütlenme Sendikacılık, İmge Kitabevi, Ekim 2003

[14]  İlk olarak 2014 yılında yayımlanan yazı, 2017’nin Ağustos ayında, gelişmelere uygun olarak revize edilmiştir. Türk Dil Kurumunun son kararı uyarınca, bizim hala gözümüzü tırmalasa da,  kurum ve kuruluş adlarından sonra ayırma işareti kullanılmamıştır. (İlgili link: http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=187:Noktalama-Isaretleri-Aciklamalar&catid=50:yazm-kurallar&Itemid=132)

Bir cevap yazın